15 ሕዳር 2022, 11:18 EAT

ኣቶ ጌታቸው ረዳ ምስ ቢቢሲ ዘካየዶ ቃለ መሕትት

ንክልተ ዓመት ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ክካየድ ዝጸንሐ ኲናት ደው ንምባል ኣብ መንጐ መንግስቲ ኢትዮጵያን ህወሓትን ዝተበጽሐ ስምምዕ ናብ ተግባር ዝሰጋገረሉ ደረጃ በጺሑ ኣሎ።

ብ2 ሕዳር 2022 ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ተጻብኦታት ደው ምባል፡ ምፍታሕ ዕጥቂ ህወሓትን ካልእን ዝሓዘ 12 ነጥብታት ዘለዎ ስምምዕ ደሕሪ ምፍርራም፡ ብላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ዝምራሕ ኣብ ኬንያ ዝተኻየደ ልዝብ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ተዛዚሙ’ሎ።

ክልቲኦም ወገናት ድማ ንኣተገባብራ ናይቲ ኣብ ፕሪቶርያ ዝተበጽሐ ስምምዕ ዝምልከት ብቀዳም 12 ሕዳር ኣብ ናይሮቢ – ኬንያ ውዕል ፈሪሞም ኣለዉ።

ብወገን ህወሓት ንስምምዕ ፕሪቶርያ ዝፈረመ፡ ሓደ ካብ ላዕለዎት መራሕቲ ናይቲ ውድብ ዝዀነ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዘካየዶ ቃለመጠይቕ፡ እቲ ንሱ ዝመርሖ ጕጅለ ልኡኽ፡ ናይ ህወሓት ዘይኰነስ “ናይ መንግስቲ ትግራይ’ዩ” ክብል መጒቱ’ሎ። ኣብ ከተማ ናይሮቢ ምስ ኣቶ ጌታቸው ዝተኻየደ ቃለመጠይቕ ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቡ’ሎ።

ቢቢሲ፤ ኣብዚ እዋን ተዅሲ ምሉእ ብምሉእ ደው ኢሉ ድዩ?

ኣቶ ጌታቸው፤ ዳርጋ ምሉእ ብምሉእ ብዝበሃል ደረጃ ደው ኢሉ እዩ። ኣብ ገለ ከባቢታት ጸለምቲ፡ ትማሊ (ቀዳም) ናይ ኣምሓራ ፍሉይ ሓይሊ ዝተወሰነ ምንቅስቓስ ከም ዝነበረ እፈልጥ እየ።

ንምዝራግ ድዩ ካልእ ገና ክንሪኦ ኢና። ብውሑዱ ግን ኣብ መንጐ እቲ ማእከላይ መንግስትን መንግስቲ ትግራይን ዝግበር ዝነበረ ግጥም ደው ኢሉ እዩ። 

ቢቢሲ፤ ኣብ ፕሪቶርያን ኣብ ናይሮብን ኣብ ዝተኻየደ ልዝብ ምንዋሕ መዓልቲ ዘተ ነይሩ። ኣብ ስምምዕ ንምብጻሕ ማሕለኻታት ነይሮም ድዮም?

ኣቶ ጌታቸው፤ ነይሮም እዮም፤ ብሓደ ክልተ መዓልቲ ክውዳእ ዝነበሮ ልዝብ እንተተናዊሑ ዘይተረዳዳእናሉ ነገር ነይሩ ማለት እዩ። እቲ ቀንዲ ናይ ኣተሓሳስባ እዩ። ናብ ፕሪቶርያ ኣብ ዝኸድናሉ ሰዓት ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ፡መቐለ ይኣቱ ኣለኹ ወይ ክኣቱ እየ ዓይነት ነገር ትጽቢት ነይሩ።

ሰራዊት ኢትዮጵያን ኤርትራን ምንቅስቓሶም ከምኡ እዩ ነይሩ። ስለዚ ናብ መቐለ ኣትዮም ናትና ናይ ምምጓት ድልየት ንምቕናስ ድልየት ዝነበረ ይመስል። በብመዓልቱ ዝቕየሩ ነገራት እውን ነይሮም። በብመዓልቱ ሓሳብ ይቕየር። ብዝዀነ ሚእቲ ፐርሰንት ክንረክብ ኢና ንኸይድ፤ ግን ኵሉ ኣይትረክብን።

ብዛዕባ ኣብቲ ኲናት ናይ ወጻኢ ሓይልታት ምህላዎም ሕቶ ይለዓል ነይሩ። ተዅሲ ደው ክነብል ኢና ይብሉ’ሞ፡ ተዅሲ ኣብ ደው ምባል ደረጃ ክለዓሉ ዘይብሎም ብዙሓት ነገራት የልዕሉ። ኣብ ነዊሕ ግዜ ክለዓሉ ዝግበኦም ፖለቲካዊ ጉዳያት የልዕሉ፡ ንሕና እውን ነልዕል። ብገለ ምኽንያት ይፈርስ፤ ጸኒሑ ይቕጽል።

ብዝዀነ ኣብቲ ዘሎ ኵነታት፡ ህዝቢ ይዅን መንግስቲ ትግራይ ዝሓሸ ናይ ምድርዳር ዓቕሚ ክፈጥረሉ ዝኽእል ኵነታት ኣብ ምፍጣር፡ ዘዋጽእ ዝበልናዮ ነገር ኢና ወሲንና።

ሚእቲ ብሚእቲ ንሰማመዐሉ ማለት ኣይኰነን። ግን ምስተሰማማዕና ኣፈጻጽማኦም ዝረኣዩ ነገራት ናይ ባዕሎም ትርጕም ስለዝህልዎም ብዙሕ ዘከራኽሩ ጉዳያት ነይሮም።

ቢቢሲ፤ እዚ ስምምዕ ብቐጥታ ተግባራዊ ከምዝኸውን እዩ ተገሊጹ ዘሎ። በዚ መሰረት ሓይልታት ትግራይ ኣብ 30 መዓልቲ ዕጥቂ ከምዝፈትሑ እውን ተቐሚጡ ኣሎ።

ብኣንጻሩ ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ ሓገዝ ካልእን ገደብ ግዜ ኣይተቐመጠን። ዛጊድ እውን ሰብኣዊ ሓገዝ ናብ ትግራይ ኣይኣተወን። መዓስ ሰብኣዊ ሓገዝ ክኣቱ? ገድብ ክቕመጥ ከ እንታይ ጌርኩም?

ኣቶ ጌታቸው፤ ዕጥቂ ኣብ 30 መዓልቲ ይወርድ ዶ ኣይወርድን ካልእ ጉዳይ እዩ። ኣብ ፕሪቶርያ 30 መዓልቲ ዝብል ሓሳብ ኣቕሪቦም፡ ሽዱሽተ ወርሒ ዓሰርተ ወርሒ ምባል ብዙሕ ትርጕም ስለዘይብሉ ብተግባር ክልቲኦም ኣዘዝቲ እዮም ክንደይ መዓልቲ ከምዘድልዮም ኣጽኒዖም ዝውስኑ።

ንሕና ዕጥቂ ዘልዐልናሉ ምኽንያት ህዝብና ክነድሕን እዩ። ዕጥቂ ሒዝና ህዝብና ክነድሕነሉ እንኽእል ዕድል ርኢና ተዋጊእና። ጽቡቕ ስራሕ ሰሪሕና። ምሰ ዕጥቅና እውን ህዝቢ ዝጸንተሉ ኵነታት ክፍጠር እንተርኢና እዚ ክነወግድ ስለዝግበአና፡ ብሰላማዊ መንገዲ ህዝቢ ዝድሕነሉ ኵነታት እንተርኢና ናብ ሰላም ዘይንመጸሉ ምኽንያት የለን ኢልና ናብዚ ጉዳይ ኣቲና።

ስለዚ ዕጥቂ ምውራድ ልዕሊ ኵሉ ምስ ናይ ትግራይ ጸጥታ ክተሓሓዝ ኣለዎ ዝብል ኢና ኣልዒልና። ኣብኡ ድማ ኢና ረጊጽና። ኣንጻር ትግራይ ዝስለፍ ብዙሕ እዩ። ናይ ከባቢ ሓይልታት ኣለዉ። ናይ ፌደራል መንግስቲ ዝበሃል ሓይሊ ኣሎ። ናይ ኤርትራ ሓይሊ ኣሎ።

ስለዚ ንሕና ናይ ጠበንጃ ድልየት ሒዝና ኣይኮነን ናይ ህዝብና ድሕነት ንምሕላው እዩ። ስለዚ ናይ ህዝብና ድሕነት ብሓዲኦም ዝሕሎ እንተኾይኑ፡ ዕጥቕኻ ምፍታሕ ከም ኢድካ ምሃብ ክረአ የብሉን። ናብ ናብርኡ ክምለስ ኣለዎ። እቲ ዋና ግን ህዝብና ብሰላም ክነብር ዶ ይኽእል? ናብ ንቡር ክምለስ ዶ ይኽእል? ዝብል እዩ።

ስለዚ እዞም ጠበንጃ ዘዋጣውጡ ሓይልታት ህዝብና በብመዓልቱ ዝሓርዱ ሓይልታት ኣብኡ ከምዘየለዉ ክነረጋግጽ ኣለና። ስለዚ ባዕልና ክነውጸኦም ኢና ዝብሉ እንተዀይኖም ዕጥቂ ሒዝና እንቕጽለሉ ምኽንያት የለን ዝብል እዩ እቲ ስምምዕ። እቲ ዅነታት ብወርሒ ድዩ ብዓመት ዝውዳእ ግን እቶም ሰባት ምስተራኸቡ ዝገብርዎ ነገር እዩ። 

ሰብኣዊ ሓገዝ ብቕድሚ ትማሊ [ብዓርቢ] ክጅምር ነይርዎ። ሰብኣዊ ሓገዝ ናይ ፖለቲካ መሳርሒ ዝዀነሉ ኵነታት ክህሉ ኣይነበሮን። ስለዚ እቲ ግጭት ናይ መካይን ምንቅስቓስ ዝዓግት እንተዀይኑ፡ ሕዚ እቲ ግጭት ደው ስለዝበለ ክጅምሩ ይኽእሉ እዮም። ተሰማሚዕና ኢና።

ናተይ ትጽቢት ሎም መዓልቲ [ብሰንበት] ምንቅስቓስ ጀሚሮም እዮም ዝብል እዩ። እቶም ናይ ሰብኣዊ ሓገዝ ትካላት እውን ብፍላይ ኣብ ናይሮቢ ዳርጋ ኣካላት እቲ ምይይጥ ነይሮም ክበሃል ይከኣል እዩ። ስለዚ ነፈርቲ ምንቅስቃስ ይኽእላ እየን፤ ሓይልታት ትግራይን ፌደራልን እንታይ ክገብሩ ከምዘለዎም ተነጋጊሮም ኣለዉ። ስለዚ ብናተይ እምነት ርዳእታ ንምጅማር ዝኽልክል ነገር የለን።

ቢቢሲ፤ ንምንታይ ደንጉዩ ኢልካ ትኣምን?

ኣቶ ጌታቸው፤ ሰብኣዊ ሓገዝ ናብ ድርድር ክመጽእ ኣይነበሮን። ነሓሰ 18 ግጭት ምስወልዑ ደው ዝበለ ነገር ኣሎ። ኣብቲ ሓገዝ ዝመጸሉ ዝነበረ ከባቢ ናይ ዓፋር ምንም ግጭት ኣይነበረን፡ ያው ደው ኢሉ’ዩ። ስለዚ ጻውዒት ኢኻ ከተቕርብ ትኽእል።

ኣብ ኢድካ ዘየሎ ነገር ጻውዒት ካብ ምቕራብ ወጻእ ታይ ክትገብር ትኽእል? ስለዚ፡ ንምንታይ ተቛሪጹ? ሓገዝ ናይ ኲናት መሳርሒ ናይ ምግባር ድልየት ስለዝነበረ እዩ ተቛሪጹ ዝብል እምነት ኣለኒ። ሕዚ ኣብ ምርድዳእ በጺሕና አለና። ክንሰዶ ኢና ኢሎም ኣለዉ፤ ክንርእዮ ኢና።

ቢቢሲ፤ ንምድንጓዩ ዝቐርብ ምኽንያት ግን እንታይ እዩ? ብዙሕ ሓገዝ ይኣቱ ከምዘሎ እውን መንግስቲ ኢትዮጵያ ይገልጽ ኣሎ?

ኣይተ ጌታቸው፤ ንሱ ጌጋ እዩ፤ ማለት እቲ ሓቂ እቶም ሰብኣዊ ሓገዝ ዝህቡ ኣካላት ብደንቢ ስለዝፈልጥዎ። ከምኡ ዓይነት ነገራት ክህሉ ይኽእል’ዩ። ንሕና ግን ብዙሕ ክንዛረብ ኣይደለናን። እታ ናይ ናይሮቢ ዘተ ክሳብ ትውዳእ፡ ንህዝቢ ትግራይ ሓገዝ ክመጽእ፣ ተዅሲ ደው ክብል፡ ኣካይዳ ዝሓሸ ዕድል ክህልዎ ንምግባር ብዝተወሰነ ደረጃ፡ ዋላ ህዝብና ብዙሕ ሓሳብ እናቕረበ፡ ሓበሬታ ስኢኑ’ውን እናሃለወ ብዙሕ ክንዛረብ ኣይደለናን።

እዚ ንናይ ፕሮፖጋንዳ ሃልኪ ምጥቃም ክህሉ ከም ዝኽእል ንርዳእ ኢና። ግን እቲ ዋና ትዅረትና ሕዚ እዛ ጉዳይ እዚኣ ትሰርሕዶ ኣይትሰርሕን’ዩ። ኣብ መወዳእታ ንህዝቢ ትግራይ ህልውናን ድሕነትን ዘይጠቅም እንተዀይኑ ኣነ ስለዝበልኩ ወይ ፊርማ ስለዝተፈረመ ክጸንሕ ዝኽእል ተገይሩ ክውሰድ የብሉን። 

ቢቢሲ፤ ኣብቲ ስምምዕ ህላወን ምውጻእን ሰራዊት ኤርትራ ካብ ትግራይ ዋላሓደ ብወግዒ ዝተገለጸ ነገር የለን፣ እንታይ ስለዝተሰማማዕኩም’ዩ ክግለጽ ዘይተደልየ?

ኣይተ ጌታቸው፤ ብወግዒ ንሕና ሰራዊት ኤርትራ ከምዘሎ ንፈልጥ ኢና፡ ንሶም’ውን ይፈልጡ’ዮም። ናይ ወጻኢ ሓይልታት ብዝብል ዝተቐመጠ ነገር ኣሎ፡ ናይ ኤርትራ ኸኣ ናይ ወጻኢ እዮም። ስለዚ ኣብኡ ክኣቱ’ዩ ዝብል እምነት ኣለና።

ካብኡ ንላዕሊ እንታይ ኢና ክንዛረብ። ስለዚ ናይ ወጻኢ ይዅን ካብ ምክልኻል ወጻኢ ዘለዉ ሓይልታት ካብ ትግራይ ክወጹ ኣለዎም’ዩ እቲ ስምምዕ። ናይ ኤርትራ ኣይለዓል እንተ ኢሎም፡ ከይልዓል ዝደልይሉ ምኽንያት ኣነ ብዙሕ ኣይፈልጦን’የ።

ንሕና ግን፡ ናይ ወጻኢ ሓይልታት ይውጽኡ እንተ ተባሂሎም፡ ምሳና ዝዋጋእ [ካልእ] ናይ ወጻኢ ሓይሊ ስለዘየለ፡ ዘስክፍ የብልናን። እቲ ዘሎ ናይ ወጻኢ ሓይሊ ናይ ኤርትራ’ዩ ዝብል እምነት ኣለና። ብግልጺ ክጽውዑ ጸቒጥና ንሓትት ኢና። እቲ ሓደ ወገን [ስለምንታይ ከጥቀሱ ኣይደልን] ክግምት ኣይክልን’የ።

ኣነ፡ እቲ ስምምዕ ንትግራይ ብዝጠቅም ይሰርሕዶ ኣይስርሕን’ዩ ዘገድሰኒ። ምኽንያቱ እቲ ዋና ሕማም ርእሲ ሕዚ፡ ከምቲ [ፕረዚደንት ኬንያ ነበር] ኡሁሩ ዝብሎ ዝነበረ፡ ኤርትራ ዝብል ቃል ተጠቕሰ ኣይተጠቕሰ ብዙሕ ዘገድሰኒ ነገር ኣይኰነን። ክወጹ ኣለዎም፡ ክወጹ ኣለዎም. . .

ቢቢሲ፤ እቲ ስምምዕ ኣብ መንጐ ህወሓትን መንግስቲ ኢትዮጵያን ዝተፈጸመ ስምምዕ’ዩ። ሓይልታት ትግራይን ህወሓትን ድማ ዝተፈላለዩ ትካላት’ዮም፣ ህወሓት ፖለቲካዊ ውድብ’ዩ፡ እቲ ድማ ዓርሱ-ዝኸኣለ ትካል’ዩ፣ ህወሓት ኣክንዲ ሓይልታት ትግራይ ስምምዕ ክፍርም መን ስልጣን ሂብዎ?

ኣቶ ጌታቸው፤ ህወሓት ኣይፈረመን፡ ህወሓት ኣይፈረመን! መንግስቲ ትግራይ’ዩ ከይዱ፡ ንመግስቲ ትግራይ ስለ ዘይንፈልጦ ህወሓት ክንብለኩም ኢና ኢሎምና። ንሕና ሰላም ኢና ንደሊ፡ ኣብዚ ጉዳይ’ዚ፡ መንግስቲ ትግራይ በሉና፡ ህዝቢ መሪጹና ኢልና ክንማጐት ኣፍሪቃዊ ሕብረት ኣይሰምዕ ገለ ኣይሰምዕ።

ብሕጊ ኣይንፈልጠኩምን ኢሎም። ስለዚ ስምና ስለዘይተቐበልኩም እቲ ህዝቢ ትግራይ ዘድልዮ ሓገዝ፡ ንህዝቢ ትግራይ ዘድልዮ ሰላም፡ ዋላ ኣብ ገደል ይእቶ፡ ኣይንቕበለኩምን ክንብል ኣይደለናን። ኣብቲ ጕጅለ፡ ኣነን ምናልባት ሓደ ካልእ ሰብን ኢና ናይ ህወሓት ኣባላት ዘለና፡ ካልኦት ኣባላት ህወሓት ኣይኰኑን፡ ናይ መንግስቲ ትግራይ ወኪላት’ዮም።

ስለዚ፡ ንመንግስቲ ትግራይ ኣይፈልጦን’የ ኢሉ እቲ ሓደ ወገን። ስለዚ ንመንግስቲ ትግራይ ስለዘይፈልጥ፡ ንሕና ናትና ትዅረት ተዂሲ ደው ክብል ኣለዎ፣ ሓገዝ ክመጽእ ክኽእል ኣለዎ፡ ኣገልግሎታት ክቕጽል ኣለዎ እዩ። ሕዚ ኣብዚ ጉዳይ’ዚ፡ ‘ኖእ፡ መንግስቲ ትግራይ ኢልኩም እንተዘይፈሊጥኩምና ውግእ ክንቅጽል ኢና’ ድዩ ዘዋጽእ ወይስ ዝበልኩም በሉና ነቲ ህዝቢ ዝጠቅም ንስራሕ ዝብል’ዩ።

ሕዚ’ውን፡ ብተደጋጋሚ ንነግሮም ኣለና። ህወሓት ሰራዊት ዝበሃል የብሉን፡ ዕጥቂ ኣውርድ ክብል ኣይክእልን፡ ስራሕና ኢኹም ተኽብድዎ ዘለኹም. . . ዕጥቂ ምውራድ ገለ ገለ ዝበሃል መስርሕ ክንጅምር፡ መንግስቲ ትግራይ ሓላፍነት ይውሰድ። ስለዚ ህወሓት ፈሪሙ ዝበሃል ዘረባ፡ ንስኹም’ውን ከተዐርይዎ ኣለኩም።

ብዛዕባ ህወሓት ኣይኰንኩን ዝዛረብ. . . እቲ ዋና ነገር መንግስቲ ትግራይ’ዩ ‘ደሊገሽን’ [ጕጅለ ልኡኽ] ሰዲዱ። መንግስቲ ትግራይ ዝበሃል ኣይንፈልጥን እንተ’ይሉ እቲ ሓደ ወገን፡ እቶም ኣደራደርቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ‘እሞ በዚ ዲኹም ክትፋረሱ፡ ዝዀነ ስም ይሃብኹም’ [ኢሎምና]።

ሼክስፒር እንታይ ይብል፡ “እንድሕር ጽቡቕ ነገር ሃልይዎስ፡ ዕንባባ ጽገሬዳ ካልእ ስም’ውን እንተ ትህባስ፡ መኣዛኣ ጽቡቕ’ዩ” ይብል። ንዓይ፡ ብዙሕ ሽግር ክፈጥር ከምዝኽእል እፈልጥ’የ። ህወሓት ወኪለ ኣይከድኩን ንፕሪቶርያ፡ መንግስቲ ትግራይ ወኪለ’የ ከይደ። 

ቢቢሲ፤ በቲ ሰነድ መሰረት እንዲኹም ትደራደሩ ዘለኹም፡ ብውድብ መሰረት ክግበር ‘ከሎን ከም መንግስቲ ተባሂሉ ክግበር ‘ከሎን ኣብ ኣፈጻጽማ ጽልዋ ኣይህልዎን?

ኣቶ ጌታቸው፤ ክልቲኦም እንድዮም ዝሰማምዑ. . . ኣነ እገለ ኢለ’የ ዝፈልጠካ ይብል፡ ግደይ ኴንካ’የ ዝፈልጠካ፡ ኣብቲ ቁምነገር ግን ንረዳዳእ ኢሉኒ። ሐራይ፡ ኣነ ጌታቸው እየ፡ ግደይ ዋላ በለኒ፡ ኣብተን ቁምነገር ንሰማማዕ ኢለዮ።

ሕዚ፡ ዕጥቂ ናይ ምውራድ ስራሕ ናይ ህዝቢ ድሕነት ማእከል ዝገበረ’ዩ ክፍጸም ዝኽእል። ዋላ መንግስቲ ትግራይ ተባሂሉ እንተ ትሰማምዑ’ኮ፡ ናይ ህዝቢ ትግራይ ድሕንነት ኣብ ዘይተሓለወሉ ኵነታት ዕጥቂ ክወርድ ኣይክእልን። ሕዚ፡ ኣብዛ ናይ ህወሓት መንግስቲ ገለ ትብል ጸወታ ንምንታይ ትኣቱ። ሓቂ’ዩ፡ ይርድኣኒ’ዩ፡ ብተደጋጋሚ ስለዝለዓል።

ህወሓት ናብ ፕሪቶሪያ ኣይከደን፣ መንግስቲ ትግራይ’ዩ ናብ ፕሪቶርያ ከይዱ፡ ናይ መንግስቲ ትግራይን ፈደራልን ተባሂሉ። ስለዚ፡ እቲ ክፍጠር ዝኽእል ነገር፡ ጽልዋ እንታይ’ዩ . . . ሰራዊት ትግራይ ዝምልከት መንግስቲ ትግራይ ኴንና ኬድና ዝወሰንናዮ ዝተቐበልናዮ ስምምዕ ኣሎ፣ ድሕሪኡ ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ መጺኦም፡ እንደገና ዝረኣናዮ ነገር ኣሎ።

ንሱ ሪኢና ናይ ድሕንነት ትግራይ ኣብ ሓደጋ ብዘየውድቕ መንገዲ፡ ክግበር ዝግብኦ ነገር ክንሰርሕ ኢና መጺእና። እቲ ንሰርሖ ስራሕ ንህዝቢ ትግራይ ናብ ዝኸፍአ ሓደጋ ዘውድቕ እንተዀይኑ፡ ኣነ ስለዝደለኹ ስለዘይደለኹ ክኸውን ኣይክእልን። ክሰርሕ ኢና ንደሊ ግን ንሕና።

ህወሓት’የ መንግስቲ’የ ገለ ዝበሃል፡ ንሶም ዘይተቐበልዎ ነገር፡ ነታ ዋና፡ ህዝቢ ትግራይ ማእኸል ጌርና፡ ሰላሙ ክረክብ፡ ሓገዝ ክኣቱ፡ ዘሎ ፖለቲካዊ ኣፈላላይ ብፖለቲካዊ መንገዲ ንምፍታሕ ዘኽእል ዕድል ምፍጣር፡ ከምኡ’ውን ሓገዝ ክኣቱ፡ እዚታት ዝደለናዮ ነገራት፡ ንህዝቢ ሕዚ ዘድልዮ ነገራት ካብ ምምጻእ ክዓግቶ ስለዘይደለና ኢና ‘ምበር፡ ህወሓት ከምዘይኰነ እቲ ተደራዳሪ ገሊጽና ኢና ብተደጋጋሚ። ዝእዝዞ ሰራዊት’ውን የብሉን ህወሓት። 

ቢቢሲ፤  ኣቐዲሙ ዘይትደራደርሎም ቅደመ-ኵነታት ነይሮም እዮም፣ ሸውዓተ፡ ሓሙሽተ ኢልኩም ዘቐመጥኩምዎም ነይሮም፤ ሕጂ ግን ሕድገታት ዝገበርኩም ትመስሉ? ነዚ ዘገደደ ኵነታት እንታይ’ዩ? 

ኣይተ ጌታቸው፡ ዝሓደግናዮ ነገር የለን። ብተጋጋሚ ዝለዓሉ፡ ዝሓደሩ፡ ናይ ትግራይ መሬት ንምንታይ ንሓድጐ? ሕዚ፡ ኣብ ሶሻል ሚድያ፡ ቀይሕ መስመር ገለ ዝበሃሉ ዝሰኣሉ ኣለዉ፡ መን ከምዝበሎም ዘይፍለጥ።

እቲ ቀይሕ መስመር ዝበሃል ናይ ህዝቢ ትግራይ ድሕንነት’ዩ። ህልውና ህዝቢ ትግራይ’ያ እታ እተገድስ፡ እታ ዋና ቀይሕ መስመር ንሳ’ያ። ስለዚ ህልውና ህዝቢ ትግራይ ኣሕሊፍና ክንህብ ኣይንኽእልን። ሕዚ’ውን፡ እቲ ንሰርሖ ዘለና ስራሕ፡ ህልውና ህዝቢ ትግራይ ብዘተኣማምን መንገዲ ክሕሎ ዝኽእለሉ ኵነታት ንምፍጣር’ዩ።

ንዋጋእ ህዝቢ ትግራይ ከነድሕን ኢና። ኣብ ውግእ ህዝቢ ትግራይ ክጠፍእ ንኸደሉ ኵነታት እንተልዩ ደው ክብል ክኽእል ኣለዎ። ብጥምየት፡ ብናይ ጸላእቲ ጥይት፡ ሰኣን መድሃኒት ዝውዳእ ህዝቢ ኣለና። ጀጋኑ ተጋደልቲ ሰራዊት ትግራይ፡ ጸላኢ ከጥቅዑ ኣብ ዝንቀሳቐስሉ ሰዓት፡ ዝተፋናቐለ ብዓሰረተተት ኣሽሓት ዝቝጸር ህዝቢ ኣብ ቅድሚኦም ይመጽእ።

ነዚ ድዮም ዘድሕኑ? ስርሖም ድዮም ክሰርሑ? ስለዚ እቲ ዋና ቀይሕ መስመር ህልውና ህዝቢ ትግራይ’ዩ። ህልውና ህዝቢ ትግራይ ክንሕሉ ድማ ዝግበር ዘበለ ኵሉ ክንገብር ኢና። ካብኡ ወጻኢ፡ ሸውዓተ ነጥብታት ዝበሃል፡ ኣነ ሸውዓተ ነጥብታት ዘቕረብናዮ ኣይዝክርን፡ ከምኡ ዝበሃል የለን።

ኣብዛ ሰዓት እዚኣ ዝዀነ መሬት ከነምልስ፡ ህዝቢ ትግራይ ብምሉኡ ክንህግር ዝብል ሓላፍነት የብልናን። እቲ ዋና ትዅረትና፡ ህልውና ህዝቢ ትግራይ፡ ብናይ ጸላእቲ ጥይት፡ ብናይ ክባን ዕጽዋን ብናይ ኵሉ ሽርሕታት ሰኣን መድሃኒት፡ ሰኣን ቀለብ መሊኡ ዝጸንተሉ ኵነታት ክፍጠር የብሉን።

ነዚ ደው ንምባል፡ ቅሩብ ህድእ ኢልና ነዚ ንምቕላባስ ዘኽእል ኵነታት ንምፍጣር እንተልዩ፡ ልዕሊ ኵሉ ጭርሖታትና’ዩ ዝመጽእ . . .

ቢቢሲ፤ ዋላ’ኳ ንስኹም ህልውና ህዝቢ ትግራይ ዘቐደመ’ዩ እንተበልኩም፡ ነዚ ኲናት’ዚ ክከታተልዎ ዝጸንሑ ክኢላታት ግን፡ ነቲ ስምምዕ ምቕባልኩም፡ ምድኻም ሓይልታትኩም ዘገደዶ ምንስሓብ’ዩ ዝብሉ ኣለዉ።

ክሳብ ጥቓ ኣዲስ ኣበባ በጺሕኩም ድሕሪ ምምላስኩም፡ ሕጽረት ሎጀስቲክስ ከም ዝገጠመኩም ዝጠቕሱ’ውን ኣለዉ። ብኣንጻሩ ኣዘዝቲ ሓይልታት ትግራይ ኣብዚ ቀረባ እዋን ልዕሊ 200 ሽሕ ዓቕሚ ዘለዎ ምዃኑ ተዛሪቦም ነይሮም። ዓቕምኹም ኣብ ከመይ ኵነታት ይርከብ? 

ኣቶ ጌታቸው፤ ስንቂ ዘይብሉ ህዝቢ፡ እታ ዘላቶ ንሰራዊት ዘማቕል ጅግና ህዝቢ ዘለዋ ትግራይ’ያ ዘላትና። ሰራዊት ትግራይ ድማ ጅግና ሰራዊት’ዩ፡ ናይ ክልተ ኣብ ኣፍሪቃ ዓበይቲ ዝበሃሉ ሰራዊታት ገጢሞሞ፡ ከምበርክኽዎ ዘይከኣሉ ሰራዊት’ዩ። 

ቢቢሲ፤ ምስ ዓቕምና እንከለና ኢና ንደራደር ዘለና ዲኻ ትብል ዘለኻ?

ኣቶ ጌታቸው፤ ብዛዕባ ዓቕምና ንምንታይ ክዛረብ ከምዝግባኣኒ ኣይርድኣንን’ዩ። ዓቕሚ ይሃሉ ኣይሃሉ፡ ተዛማዲ’ዩ። ሰራዊትና ጅግና’ዩ፡ ክዋጋእ ከጥቅዕ ዝኸደ ጅግና ሰራዊት፡ ዝተፈናቐለ ዓሰርተታት ኣሽሓት ህጻናት፡ ጥሪቶም ሒዞም ዝንከራተቱ ሰባት ርእዩ፡ እንታይ ዓይነት ውግእ’ዩ ክገጥም? ንዕኦም ድዩ ክሕሉ ወይስ ካልእ ነገር ክገብር? ብዛዕባ ምስ ዓቕምና እናሃለና፡ ምስ ዓቕሞም እናሃለዉ ዝበሃል ዘረባ፡ ኣብ ደገ ኴንካ ክትሓስቦ ቀሊል’ዩ።

ሰራዊትና ጅግና ሰራዊት’ዩ። መስተንክር ሰሪሑ’ዩ። ዝዀረዐሉ ሰራዊት’ዩ። ሰብዓን ክልተን መዓልታት ናይ ኣፍሪቃ ዓበይቲ ዝበሃሉ ሰራዊታት ገጢሞሞ፡ ኣይሰዓርዎን። ክሰዓር ክንፈቕደሉ የብልናን፡ ኣይፈቅድን’ውን. . . ህዝቢ ክጸንት እናረኣየ ግን፡ ተዂሲ ደው ክብል ድሌት ኣለዎ ሰራዊትና።

እቲ ሰራዊት ዝትኩሰሉ ምኽንያት ህዝቢ ከይጸንት’ዩ፡ ህዝቢ ከይፈናቐል’ዩ። ሰራዊት ብዝተኮሰ ቁጽሪ ህዝቢ ዝፈናቐል እንተዀይኑ እንታይ’ዩ ትርጕሙ? እዚ ሰራዊት’ዚ ህልውና ህዝቢ ትግራይ ከረጋግጽ፡ ድሕንነት ህዝቢ ትግራይ ከረጋግጽ ዝተቓለሰ ሰራዊት’ዩ፡ ናይ ህዝቡ ሰላም ዝደሊ ሰራዊት’ዩ። ኣይለመሰን ግን ምስ ዓቕሙ እናሃለወ ናይ ህዝቢ ድሕንነት ይደሊ’ዩ።  

ቢቢሲ፤ ድሕሪ’ዚ ኣብ ናይሮቢ ዝገበርኩሞ ስምምዕ፡ ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ንህወሓት ወኪሉ ስምምዕ ሰላም ክፈራረም ዝለኣኽናዮ ተወካሊ የብልናን፡ ናይ ህወሓት ዝበሃል ሰራዊት’ውን የለን ኢሉ ወግዓዊ መግለጺ ኣውጺኡ’ሎ።  

ኣቶ ጌታቸው፤ ህወሓት ዝወከሎ ተደራዳሪ’ውን የለን። መንግስቲ ትግራይ ወኪልና ኢና ኬድና። 

ቢቢሲ፤ እቲ ንዓለምን ንህዝብን ዝተነገረ ሰነድ ግን፡ እቲ ስምምዕ ኣብ መንጐ መንግስቲ ኢትዮጵያን ህወሓትን ከምዝተኻየደ’ዩ። ካልኣይ፡ መንግስቲ ትግራይ ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ዝሃቦ መግለጺ የለን። ስለዚ ኣብ መንጐ’ቶም ንህወሓት ወኪሎም ናብቲ ድርድር ዝኸዱን ማእከላይ ኮሚተ ህወሓትን ምግምማዕ ከምዘሎ ዘርኢ’ዩ ዝብሉ ኣለዉ? 

ኣቶ ጌታቸው፤ ካብቶም ናይ መንግስቲ ወኪላት ኣነ ጥራይ’የ ናይ ህወሓት ኣባል። ጻድቃን ኣባል ህወሓት ኣይኮነን. . . ምግምማዕ ክመጽእ ዝኽእል ዝተገምዐ ሓይሊ እንተሎ’ዩ።

ኣነ ጥራሕ’የ መጺአ ካብ ኣመራርሓ ህወሓት። ኣነ’ውን መንግስቲ ወኪለ’የ መጺአ። ናይ መንግስቲ ውክልና ሒዝና ኢና ተንቀሳቒስና። ህወሓት ዝብል ስለዘሎ፡ ናይ ህወሓት ሰራዊት ዝበሃል የለን። ንሱ ክቃለሰሉ’የ፡ ክትቅይርዎ ኣለኩም ኢልና ኢና።  ተዂሲ ደው ከነብል ኢልና ኣብ ዝገበርናዮ ስምምዕ ግን ስለዝዓንቀጹ፡ ስም መፋረሲ ኣይንግበሮ ኢልና ቀጺልና። 

ቢቢሲ፤ መግለጺ ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት መንቀሊኡ እንታይ እዩ?

ኣቶ ጌታቸው፤ ትኽክለኛ መግለጺ’ዩ ናይ ማእከላይ ኮሚተ መግለጺ። ሰራዊት የብለይን ይብል ኣሎ፡ ሰራዊት ስለዘይብሉ። 

ቢቢሲ፤ ወኪላት’ውን ኣይላእኽኩን ይብል ኣሎ. . .

ኣቶ ጌታቸው፤ ህወሓት ወኪል ኣይልኣኸን፡ መንግስቲ ትግራይ’ዩ ወኪል ሰዲዱ. . .

ቢቢሲ፤ ስለምንታይ ደኣ መንግስቲ ትግራይ ኣብዚ ጉዳይ’ዚ መግለጺ ዘይሃበ?

ኣቶ ጌታቸው፤ መንግስቲ ትግራይ መግለጺ ይሃብ ኢልኪ ሕተቲ። ኣነ ናብ ድርድር’የ መጺአ፡ ኣብኡ ወዲአ ድማ፡ ናይ ሶሻል ሚድያ ምጕት እምልስ ኣለኹ. . .

ቢቢሲ፤ እቲ ኣብ ሶሻል ሚድያ ዝስማዕ ዘሎ፡ ቅረታታት ስለዘሎ፡ ስቕታ ስለዝበዝሐ፡ ኰይኑ ዶ ይስምዓካ?

ኣቶ ጌታቸው፤ ስክፍታታት ይርዳኣኒ’ዩ። 

ቢቢሲ፤ ኣብ መወዳእታ፡ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቝጸር ህዝቢ ብጥምየትን ቅትለትን ሂወቱ ስኢኑ’ዩ። ብዙሓት ደቀንስትዮ’ውን ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ኰይነን’የን። ዝተፈላለዩ ግህሰታት’ውን ተፈጺሞም’ዮም፡ ድሕሪ’ዚ ኵሉ ትግራይ እንታይ ኣትሪፋ? 

ኣቶ ጌታቸው፤ ትግራይ ኲናት ኣይጀመረትን፡ ኣብ ልዕሊኣ’ዩ ኲናት ተጀሚሩ። ሰራዊት ትግራይ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ልዕሊኡ ዝተወልዐ ኲናት ክከላኸል’ዩ ተዋጊኡ። እዚ ዅሉ ጥፍኣት በጺሑ’ዩ። ኲናት ኣብ ዝግበረሉ ሰዓት ትርፊ ዝበሃል ነገር ክህሉ ኣይክልን’ዩ።

ትግራይ ከተትርፍ ኣይትኽእልን፡ ማንም ከትርፍ ኣይክእልን። ህዝቢ ትግራይ ተሳቕዩ፡ ዋላ ይሕመቕ ይጸብቕ ዝነበረ ልምዓት ጠፊኡ። ህጻናት ትምህርቲ ከይከዱ ንልዕሊ ሰለስተ ዓመት ተፈናቒሎም።

እንታይ ትርፊ ክህሉ ይኽእል ካብ ኲናት? እንታይ ዓይነት መኽሰብ ክህሉ ይኽእል ካብ ኲናት? ካብ ኲናት ዝኽሰብ ነገር የለን። ህልውናና ከነረጋግጽ ዘኽእለና ቁመና ሒዝና፡ ትርፊ ዘይኰነ እንተወሓደ ክንከሓስ ኢና ዝብል እምነት ኣለና።

ቢቢሲ፤ እቲ ካሕሳ እንታይ ክኸውን’ዩ? ህዝቢ ትግራይ እንታይ ክከሓስ ይኽእል?

ኣቶ ጌታቸው፤ ህዝቢ ድልየቱን ዊንታኡን ባህጉ ምሉእ ብምሉእ ዝረጋገጸሉ፡ እንተስ ሃገርነት፡ እንተስ ዝዀነ ይዅን፡ ኣነ ክውስነሉ ስለዘይክእል፣ ዝኽእለሉ ኵነታት ምፍጣር’ያ እታ ካሕሳ። ንሳ ንምግባር፡ እተንስ ብሰላም እንተስ ብኲናት ብዅሉ መንገዲ ዝክኣለና ክንገብር ኢና። ህዝቢ ትግራይ ድማ ነዚ ካብ ምፍጻም ንድሕሪት ዝምለስ ህዝቢ ኣይኰነን። 

ቢቢሲ፤ መንግስቲ ፈደራል ዘቐመጦም ኵሎም ነጥብታት ድሕሪ ምቕባል ነዚ ምርግጋጽ ይከኣል ዶ?

ኣቶ ጌታቸው፤ ይክኣልን ፈረቓን። ዝተቐበልክዎ ነገር ተዂሲ ደው ምባል’ዩ። ተዂሲ ደው ምስበለ ፖለቲካዊ ዘተ (ዳያሎግ) ክቕጽል’ዩ።

ኣብ ፖለቲካል ዲያሎግ መሰል ዓርሰ-ውሳነ ህዝቢ ትግራይ ዘየረጋግጽ እንተዀይኑ፡ ተዂሲ ደው ከብል ስለዝወሰንኩ ጥራይ ንዓይ ዝቕበል ሰብዶ ይህሉ? ኣነ ከም ድልየተይ ዘሽከርክሮ ህዝቢ ኣይኰነን ህዝቢ ትግራይ፣ ኣነ ከምድልየተይ ዘሽከርክሮ ሰብ ኣይኰነን ሰራዊት ትግራይ።

ናይ ህዝቢ ትግራይ ድሌት ካብ ምምላእ ወጻኢ፡ ምንም ኣማራጺ ዘለዎ ኣይመስለንን፡ ፈደራል መንግስቲ ይዅን፡ ናይ ዓለም መንግስታት ይዅና፡ ገለ ይዅን. . . እቲ ዋና ነገር፡ ተዂሲ ደው ይበል፡ ሓገዝ ይቕረበሉ ህዝቢ ትግራይ፡ ግልጋሎት ይርከብ፡ ብሰላማዊ መንገዲ ብፖለቲካል ዲያሎግ (ፖለቲካዊ ዘተ) ዝፍታሕ ነገር እንተሃልዩ፡ ክንርእዮ ኢና። ዘይፍታሕ እንተዀይኑ ዕጥቂ ኣውርድ ስለዝበልክዎ ዘውርድ ሰራዊት የለን። 

ቢቢሲ፤ ብስምምዕ ተዛዚሙ’ሎ፡ እዚ ንክልተ ዓመት ዝዘለቐ ኲናት’ሞ. . .

ኣቶ ጌታቸው፤ ኣይተዛዘመን። ተዂሲ ደው ኣቢልናስ. . .[ኲናት ተዛዚሙ ማለት ኣይኰነን]. . . 

ቢቢሲ፤ የጣዕሰኩምዶ፡ ከም መራሕቲ ትግራይ ናብዚ ኲናት’ዚ ምእታውኩም?

ኣቶ ጌታቸው፤ ዘጣዕሰኒ ነገር የለን። ኣብ ልዕለይ ኲናት ተኣዊጁ፡ ናይ ህዝቢ ትግራይ ክብሪ ክሕሉ ኢለ ስለዝተጋደልኩ፡ ይኾርዕ ‘ምበር ዘጣዕሰኒ ዋላ ሓደ ነገር የለን።

ዝፍታሕ ዝኽእል ዝነበረ ነገር ነይሩ እንተነይሩ’ሞ፡ እንተዝገብሮ ዝብሎ ነገር እንተልዩ፡ ሓደ ግዜ ዋላ ርእየ ፈቲሸ ክጥዓስ እኽል’የ። ህዝቢ ትግራይ ኣብ ልዕሊኡ ዝተገበረ ኲናት፡ ኣብ ልዕሊኡ ዝተነብረ ዕጽዋ ንምክልኻል ምስ ህዝበይ ስለዝተቓለስኩ፡ ስለዝተጋደልኩ ግን ዘጣዕሰኒ ዋላ ሓደ ነገር የለን። 

ቢቢሲ፤ ኣቶ ጌታቸው ንዝሃብካና ቃለመጠይቕ ነመስግን፡ የቐንየልና።

Source: BBC Tigrigna News